Upadek z wysokości to jedno z największych zagrożeń na placu budowy czy podczas prac montażowych. Aby mu zapobiec, stosuje się zaawansowane systemy powstrzymywania spadania: szelki, lonże, amortyzatory i punkty kotwiczące. Kiedy dochodzi do wypadku, a prawidłowo dobrane środki ochrony indywidualnej spełniają swoje zadanie, pojawia się złudne uczucie ulgi. Pracownik wisi bezpiecznie w powietrzu, czekając na pomoc. W tym momencie uruchamia się jednak niewidzialny, tykający zegar. Zagrożeniem staje się samo bezwładne wiszenie w uprzęży. Zjawisko to w literaturze medycznej i BHP nazywane jest szokiem wiszenia (ang. suspension trauma). Co to jest szok wiszenia, jak powstaje oraz dlaczego czas reakcji ma tu fundamentalne znaczenie?

Spis treści

• Co to jest szok wiszenia? Zrozumieć fizjologię zagrożenia
• Objawy szoku wiszenia – sekundy, które decydują o życiu
• Jak zapobiegać? Rola odpowiedniego sprzętu i profilaktyki
• Pierwsza pomoc i procedura ratunkowa. Obalamy niebezpieczny mit
  • Prawidłowa procedura po ewakuacji na ziemię
• Podsumowanie

Co to jest szok wiszenia? Zrozumieć fizjologię zagrożenia

Szok wiszenia, określany również jako trauma zawieszenia lub ortostatyczny szok wiszenia, to gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia wynikające z długotrwałego, nieruchomego przebywania w pozycji pionowej w uprzęży. Choć brzmi to zagadkowo, mechanizm powstawania tego stanu jest bezpośrednio związany z ludzką fizjologią i siłą grawitacji.

W normalnych warunkach, kiedy stoimy lub chodzimy, krew z dolnych kończyn wraca do serca dzięki tak zwanej pompie mięśniowej. Skurcze mięśni nóg uciskają żyły, tłocząc krew ku górze wbrew grawitacji, przed czym chronią zastawki żylne. Sytuacja diametralnie zmienia się, gdy pracownik zawiśnie bezwładnie w powietrzu.

Po pierwsze, ustaje praca mięśni nóg – pompa mięśniowa przestaje działać. Po drugie, siła grawitacji powoduje, że krew zaczyna gwałtownie spływać do dolnych partii ciała. Po trzecie, taśmy udowe uprzęży, na których spoczywa ciężar ciała wiszącego pracownika, dodatkowo uciskają żyły głębokie w pachwinach, tworząc mechaniczną blokadę dla powracającej krwi. W efekcie dochodzi do tzw. sequestracji, czyli uwięzienia ogromnych ilości krwi w kończynach dolnych. Serce otrzymuje coraz mniej krwi do ponownego wpompowania, co skutkuje drastycznym spadkiem ciśnienia tętniczego i niedotlenieniem kluczowych narządów, w tym mózgu.

Objawy szoku wiszenia – sekundy, które decydują o życiu

Szok wiszenia rozwija się niezwykle szybko. Pierwsze niepokojące symptomy mogą pojawić się już po kilku minutach od momentu zawiśnięcia, a u niektórych osób pełnoobjawowy wstrząs i utrata przytomności następują w czasie krótszym niż 10 minut. Do najważniejszych objawów należą:

• bladość skóry, obfity, zimny pot oraz uderzenia gorąca,
• silne zawroty głowy, nudności i ogólne osłabienie,
• przyspieszone tętno przechodzące w nagłą bradykardię (zwolnienie akcji serca),
• zaburzenia widzenia, tzw. mroczki przed oczami lub widzenie tunelowe,
• drętwienie i mrowienie w nogach.

Kiedy wiszący pracownik traci przytomność, jego sytuacja staje się krytyczna. W pozycji pionowej zwiotczały język może odciąć drogi oddechowe, a brak dopływu krwi do mózgu w ciągu kilkunastu minut doprowadza do nieodwracalnych zmian neurologicznych lub zatrzymania akcji serca.

Pierwsza pomoc i procedura ratunkowa. Obalamy niebezpieczny mit

Ewakuacja poszkodowanego z wysokości musi nastąpić w tempie ekspresowym. Przyjmuje się, że bezpieczny margines czasu na sprowadzenie pracownika na ziemię to maksymalnie 10-15 minut. Po tym czasie ryzyko śmierci lub ciężkich powikłań drastycznie wzrasta. Prawdziwe wyzwanie zaczyna się jednak w momencie, gdy poszkodowany znajdzie się już na bezpiecznym podłożu.

Wokół pierwszej pomocy przy szoku wiszenia przez lata narósł groźny mit dotyczący układania poszkodowanego w pozycji przeciwwstrząsowej (płasko na plecach z uniesionymi nogami). W przypadku szoku wiszenia takie postępowanie jest bezwzględnym błędem! Dlaczego? Krew, która przez kilkanaście minut zalegała w unieruchomionych nogach, jest pozbawiona tlenu, pełna dwutlenku węgla oraz toksycznych produktów metabolizmu beztlenowego (np. kwasu mlekowego). Jeśli nagle położymy poszkodowanego płasko lub uniesiemy jego nogi, ta potężna fala toksycznej, kwaśnej krwi gwałtownie zaleje serce i płuca. Zjawisko to medycyna określa jako „śmierć uratowanych” (ang. rescue death). Może dojść do nagłego zatrzymania krążenia i zgonu w kilka sekund po udanej ewakuacji (Adisesh et al., 2002; Occupational Safety and Health Administration, 2004).

Prawidłowa procedura po ewakuacji na ziemię

1. Pozycja półsiedząca – jeśli poszkodowany jest przytomny, należy posadzić go na ziemi z tułowiem uniesionym pod kątem około 30-45 stopni, a nogi pozostawić lekko ugięte w kolanach. W tej pozycji pacjent powinien pozostać przez co najmniej 30-45 minut, aby krew z nóg wracała do serca stopniowo.
2. Poszkodowany nieprzytomny, ale oddychający – układamy go w pozycji bezpiecznej (bocznej ustalonej), ale dbamy o to, aby jego tułów był lekko uniesiony w stosunku do nóg, o ile warunki na to pozwalają. Ważna jest stała kontrola oddechu.
3. Brak oddechu – natychmiast przystępujemy do resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) w schemacie 30 uciśnięć do 2 wdechów, niezależnie od pozycji ciała. Ratowanie życia ma absolutny priorytet.
4. Wezwanie służb medycznych – pogotowie ratunkowe (numer 112) należy wezwać niezwłocznie. Ratowników medycznych trzeba wyraźnie poinformować, że doszło do upadku z wysokości i długiego wiszenia w uprzęży.

Podsumowanie

Szok wiszenia to podstępny wróg każdego pracownika wysokościowego. Świadomość, że samo wiszenie po uratowaniu przed upadkiem stanowi śmiertelne niebezpieczeństwo, powinna stać się fundamentem każdego planu BIOZ (Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia). Pracodawcy oraz kierownicy robót mają obowiązek nie tylko wyposażyć zespół w odpowiednie środki ochrony indywidualnej, ale przede wszystkim przeszkolić go z technik szybkiej ewakuacji, a także prawidłowych zasad udzielania pierwszej pomocy. W realiach prac na wysokości wiedza ta waży dokładnie tyle, ile ludzkie życie.

Bezpieczeństwo na budowie czy w zakładzie przemysłowym zaczyna się jednak znacznie wcześniej – od wyboru odpowiedzialnych i rzetelnie przygotowanych kadr. W Job Transfer rozumiemy specyfikę branż podwyższonego ryzyka. Wspieramy pracodawców w pozyskiwaniu wykwalifikowanych pracowników fizycznych, dbając o to, aby trafiający do Państwa specjaliści posiadali odpowiednie uprawnienia, badania oraz pełną świadomość standardów BHP. Wybierz bezpieczny rozwój swojego biznesu i zaufaj ekspertom w rekrutacji – sprawdź pełną ofertę naszych usług!