Zastanawiasz się, o czym dowiesz podczas szkolenia na rusztowania? Wiedza przekazywana podczas naszych zajęć obejmuje zasady pracy z konkretnymi systemami, lecz także ogólne zasady organizacji placu budowy i kontroli stanu technicznego konstrukcji. Szkolenie na rusztowania to przykład praktycznego podejścia – uczestnicy uczą się rozpoznawać elementy systemowe, planować montaż, wykonywać odbiory oraz dbać o zgodność z przepisami BHP. Omawiamy również różnice konstrukcyjne między rusztowaniami, np. Plettac, Rux, Haki, Layer, Peri, dzięki czemu szkoleni pracownicy potrafią dopasować technologię do specyfiki obiektu i wymagań inwestora.

Systematyczne poszerzanie wiedzy o rusztowaniach to inwestycja w bezpieczeństwo i jakość pracy. Szkolenia Job-Transfer przygotowują uczestników do egzaminów, a zdobyta wiedza przekłada się na kompetencje zawodowe. Nasi wykładowcy – praktycy branżowi – dzielą się doświadczeniem z budów w Polsce i Europie, pokazując, jak unikać najczęstszych błędów montażowych. Udział w naszych programach to nie tylko formalne szkolenie na rusztowania, gdzie omawiamy pracę na produktach Layher czy Peri, lecz także kompleksowe przygotowanie do pracy w nowoczesnym, wymagającym środowisku budowlanym.

Jako monter rusztowań zostaniesz wyposażony w sprzęt roboczy przez swojego pracodawcę ale sam musisz wiedzieć jakiego sprzętu zabezpieczającego potrzebujesz do swojej pracy.

Ten sprzęt, który ma na sobie monter często jest nazywany środkami ochrony indywidualnej (ŚOI) a po angielsku Personal Protective Equipment (PPE). Na to wyposażenie składają się rękawice, kaski, ubranie robocze, okulary, zatyczki do uszu ale najważniejszym sprzętem wydają się być szelki z linkami. To właśnie ten sprzęt zabezpieczy cię przed skutkami upadku z wysokości kiedy pracujesz i montujesz rusztowania.

Kaski w normie są nazwane hełmami ochronnymi i zapewniają podstawową ochronę na budowie przed spadającymi przedmiotami. Pamiętaj, że spadające przedmioty z wysokości mogą się rozpędzić do prędkości prawie 200km/h a Twoja mózgo-czaszka nie ma zbyt dużej wytrzymałości:)))) Niektórzy mówią, że w kasku nie wyglądają najlepiej ale jak na jednym szkoleniu powiedział instruktor - lepiej głupio wyglądać niż mieś dziurę w głowie. Kaski muszą być wykonane zgodnie z normą EN397 (PN-EN397) - mówimy wtedy o hełmach przemysłowych czy budowlanych. Być może lepszym rozwiązaniem byłoby stosowanie kasków do prac na wysokości wykonanych zgodnie z normą EN12492. Pamiętaj, że kask musisz nosić wtedy kiedy jest ryzyko uderzenia przez spadające przedmioty - a na budowie takie ryzyko zawodowe przy montażu rusztowań jest prawie zawsze.

Kask musi mieć pas podbródkowy. Pasek ten ma uchronić kask przed spadnięciem z głowy po uderzeniu przedmiotu albo upadku z wysokości. W normach EN397 i EN12492 są różne wytrzymałości tego paska podbródkowego czyli 25 albo 50kg na rozerwanie. Na wielu budowach nie mogą być używane kaski "alpinistyczne" ale paradoksalnie są one znacznie lepsze i lepiej przebadane. Również kaski według PN-EN12492 są badane na uderzenia boczne. Niektóre kaski muszą odpowiadać dodatkowym wymaganiom ale o tym później:)

Musisz wiedzieć, że prace na wysokości, które będziesz wykonywał albo już wykonujesz z rusztowań są pracami zaliczanymi do prac szczególnie niebezpiecznych czyli takich gdzie w porównaniu do innych branż ryzyko wypadku jest większe! Dlatego musisz stosować odpowiedni sprzęt zabezpieczający oraz dobrać odpowiedni rodzaj zabezpieczenia. Podstawowe zagrożenia zawodowe to upadek z wysokości, uderzenia przez spadające przedmioty, porażenie prądem elektrycznym, warunki atmosferyczne - czyli i niska i wysoka temperatura, czynniki chemiczne i biologiczne, przeciążenie układu mięśniowo - szkieletowego. Ale i tak w pracach na "rurkach" najważniejszym zagrożeniem dla rusztowaniowca jest upadek z wysokości.

Szelki, które musisz mieć muszą spełniać wymagania przynajmniej normy PN-EN361 (EN361). To jest absolutne minimum bo są także normy EN813 czyli szelki do prac alpinistycznych ale też EN358 do prac w ograniczeniu albo do prac w podparciu. Szelki te są wyposażone w specjalny pas biodrowy. Do pasa biodrowego możemy podpiąć specjalne liny pozycjonujące (positioning line). Do szelek możemy podpiąć też specjalną linę do prac w ograniczeniu (restraint).  Dużą uwagę na te kwestie kładzie norma norweska NS9610, gdzie wymienia się różne rodzaje prac na wysokości i różne sposoby zabezpieczenia. W szkoleniu z normy NS9610 obowiązkowa jest część praktyczna. Norma podzieliła te szkolenia na: rusztowania, maszty i anteny, konstrukcje kratowe, offshore czyli platformy wiertnicze, petroelium czyli przemysł petrochemiczno naftowy, prace przy krawędziach np. dachów (work near the edge), prace w przestrzeniach zamkniętych (confined space).

W przestrzeniach zamkniętych prace muszą być wykonywane pod stałym nadzorem przez osobę nadzorującą, która może zorganizować ewakuację. W przestrzeni zamkniętej występują dodatkowe zagrożenia w postaci oparów gazów np. siarkowodoru. Już jeden wdech siarkowodoru może doprowadzić do utraty przytomności a nawet śmierci. Przed rozpoczęciem prac w przestrzeniach zamkniętych potrzebne jest zezwolenie czyli tzw. permit ale również pomiary. Na rynku są specjalne mierniki, które mierzą stężenie tlenu, dwutlenku węgle, siarkowodoru SO4 czy innych gazów. Mierniki te nazywane są detektorami.

Pamiętaj, że montując rusztowania tworzysz bezpieczne miejsce pracy dla innych osób – tak zwanych użytkowników. Użytkownik rusztowanie nie ma prawa zmieniać i przemontowywać żadnych elementów rusztowania. On wchodzi i pracuje na zmontowanym i bezpiecznym rusztowaniu. Jako monter rusztowań musisz poinformować użytkownika o tym co może robić ale przede wszystkim o tym czego nie może robić na zmontowanym rusztowaniu.

Jeśli chodzi o zabezpieczenia przed upadkiem z rusztowania to istnieje priorytet stosowania środków ochrony zbiorowej (pierwszeństwo stosowania) przed środkami ochrony indywidualnej. Czyli balustrady (barierki, poręcze) są ważniejsze w stosowaniu niż szelki i linki – jednak jako monter rusztowań przede wszystkim wykorzystujesz szelki z linkami o odpowiedniej długości. Linka standardowo ma 2 metry łącznie z amortyzatorem. Amortyzator zwany również absorberem energii może rozerwać się przy upadku z wysokości na maksymalną długość 175cm. Amortyzatory muszą spełniać założenia normy PN-EN 355 (NS-EN355). Taki absorber jest testowany przez producentów i sprawdzany czy przy upadku zmniejszy siłę upadku poniżej 6kN czyli taką siłę, która uważana jest za bezpieczną lub w miarę bezpieczną dla ludzkiego ciała.

Środki ochrony zbiorowej  (collective protective equipment) to wszystko to co na rusztowaniu zabezpiecza przed upadkiem pracowników z wysokości ale i przedmiotów z wysokości.

Najprostszym przykładem ochrony zbiorowej są balustrady, które zgodnie z §15 rozporządzenia Ministra Infrastruktury dotyczącego BHP przy wykonywaniu robót budowlanych z 6 lutego 2003 Dz.U.2003.47.401 składają się z poręczy głównej umieszczonej na wysokości 1,1m (110cm), deski krawężnikowej o wysokości 15cm i dodatkowej poręczy pośredniej. Dla rusztowań systemowych czyli dla ramy i modułu wysokość poręczy głównej to 1m.

Innymi przykładami środków ochrony zbiorowej na rusztowaniach są siatki ochronne, daszki ochronne a nawet wygrodzenie strefy niebezpiecznej o odpowiednich wymiarach czyli 1/10 wysokości rusztowania ale minimum 6 metrów.

Podsumowując, środki ochrony zbiorowej to wszystko to co jeśli jest założone lub zainstalowane to chroni wszystkich pracowników, przechodniów, którzy znajdują się w obrębie zagrożenia.

Jeśli korzystamy ze środków ochrony indywidualnej to muszą być one świadomie użyte przez pracownika. Czyli nie wystarczy mieć kask, ale trzeba go założyć na głowę, dopasować i zapiąć pas podbródkowy. Tak sami z szelkami i linkami. Nie wystarczy je mieć w aucie ale trzeba je założyć i jeszcze wpiąć linkę do odpowiedniego punktu w rusztowaniu lub konstrukcji.

W rusztowaniu modułowym możesz się wpiąć do stojaka lub rygla ale nigdy do stężenia.  W rusztowaniu ramowym wpinamy się do ramy i nieraz do poręczy - ale zwróć uwagę w DTR czyli instrukcji użytkowania do jakich elementów możesz się wpiąć.

To do czego wpinasz swoją linkę z amortyzatorem bezpieczeństwa to tak zwany punkt kotwiczący. W normie PN-EN795 (EN795 albo NS-EN795) są różne  rodzaje punktów kotwiczących. Zostały one podzielone według EN795 na kilka kategorii czyli A, B, C, D i E. Jest to bardzo szeroki temat i nie będziemy tutaj wszystkiego opisywali ale trzeba wiedzieć, że punkt kotwiczący powinien być tzw. pancerny i mieć wytrzymałość minimum 15kN w zależności od typu. Nieraz taki punkt kotwiczący jest wwiercony w ścianę albo inną konstrukcję. W niektórych wypadkach jest on na dachu, kominie a nieraz wykorzystuje się bezwładne masy kotwiczące czyli specjalne punkty z balastami, które muszą utrzymać wagę spadającego człowieka. Do jednego punktu może być podpięta zazwyczaj tylko jedna osoba.

Ważnym tematem jest tak zwany współczynnik odpadnięcie (fall factor). Opisuje on 3 sytuacje w których następuje upadek. Najlepszą sytuacją byłoby wpięcie się wysoko ponad głową aby w zasadzie nie doszło do upadku z dużą energią. Najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie urządzeń samohamownych, które też nazywamy bączkami, bąbami albo jojem. Urządzenie samohamowne musi być wykonane według normy EN360. Niektóre urządzenia samohamowne mają również dodatkową funkcję podnosząca do ewakuacji pracowników z przestrzeni zamkniętych.

Na rusztowaniach używa się wersji tego urządzenia przypiętej do pleców. Najpopularniejszy producent wydaje się firma SPANSET ze swoim urządzeniem DSL3. Upadek kiedy korzystamy z takiego urządzenia samohamownego jest najkrótszy bo lina samoczynnie się zwija a jeśli krócej spadamy to mniejsze siły oddziaływują na nasze ciału.

Wracając do współczynników odpadnięcie to najbardziej optymalny jest współczynnik o wartości 1. Jesteśmy wpięci wtedy do konstrukcji mniej więcej na poziomie głowy. Jeśli dojdzie do upadku to długość upadku jest zmniejszona w porównaniu do współczynnika odpadnięcia 2. Faktor upadku 2 oznacza, że jesteśmy wpięci na poziomie nóg. Jest to najgorsza dopuszczalna sytuacja dlatego, że faza lotu jest największa. Na długość lotu składa się długość liny, rozerwanie się amortyzatora, napięcie się szelek na naszym ciele, wysokość ciała pracownika. Dodatkowo powinniśmy mieć minimum 1m wolnej przestrzeni. Wolna przestrzeń w takim wypadku powinna wynosić 6,75m. Na rynku dostępny jest różny sprzęt i przed rozpoczęciem prac zawsze trzeba uwzględnić, czy jest odpowiednia wolna przestrzeń aby przy upadku nie uderzyć w ziemię.

Pamiętaj, że NIGDY nie możesz się podpiąć linką poniżej poziomu nóg. Kategorycznie zabronione jest wpinanie liny do stężenia, bo przy upadku zatrzaśnik czyli hak zsunie się po ukośnym diagonalu.

Przy planowaniu prac na wysokości pamiętaj aby uwzględniać tzw. efekt wahadła czyli sytuację kiedy odchodzisz od punktu podpięcia i gdyby nastąpił upadek to lecisz jak wahadło. Można uderzyć o wystające przedmioty albo ścianę.

Dodatkowym elementem w zestawach bezpieczeństwa są karabinki i różne zatrzaśniki czyli elementy łączące system. Ważne aby karabinki i wszelkie zatrzaśniki miały tak zwaną skomplikowaną blokadę aby przy zbiegu niekorzystnych zdarzeń linka się nie wypięła. Karabinki muszą być wykonane zgodnie z normą EN362.  Temat karabinków i haków jest bardzo szeroki. Mogą być one wykonane ze stali albo z aluminium. Ważne aby karabinek nie był wystawiony na siły poziome czyli łamiące - choć niektóre z nich np. PETZL MGO Open jest dodatkowo testowany na przełamanie krawędziowe.

W normie PN-EN362 wyróżnione jest 5 klas łączników - A, B, M, Q, T. Każdy z nich może być inaczej stosowany choć zazwyczaj karabinki czy inne zatrzaśniki mogą być obciążane tylko w osi pionowej.

Aby była pewność, że zbudowane rusztowanie jest dobre i bezpieczne przed rozpoczęciem użytkowania musi przejść obowiązkową kontrolę zwaną odbiorem rusztowania.

Odbiór rusztowania w Polsce musi być wykonany przez kierownika budowy lub przez osobę kompetentną. W innych krajach jak Niemcy, Holandia, Szwecja czy Norwegia odbioru rusztowań musi przede wszystkim znać się na rusztowaniach czyli być osobą kompetentną. W Holandii, Niemczech czy np. Anglii są kursy i szkolenia dla inspektorów rusztowań.

Odbiór rusztowań musi być zapisany w dzienniku budowy lub w protokole odbioru rusztowania. Podstawowe informację, które muszą się tam znaleźć to: wykonawca montażu rusztowania, użytkownik rusztowania, przeznaczenie, maksymalne obciążenie konstrukcji i pomostów, oporność uziemienie, terminy kolejnych przeglądów i data od której rusztowanie może być użytkowane.

Oprócz odbioru rusztowania trzeba również użytkowane rusztowanie poddawać odpowiednim kontrolom czyli przeglądom.

Są trzy rodzaje przeglądów rusztowania:

• codzienne,
• dekadowe
• doraźne

Celem kontroli rusztowania jest upewnienie się, że nasze rusztowanie jest bezpieczne i można na nim bezpiecznie wykonywać wszelkie prace.

W protokole odbioru rusztowania muszą zgodnie z przepisami rozporządzenia z 2003 roku być obowiązkowo wpisane informacje odnośnie:

• użytkownika rusztowania,
• montera rusztowania - z podaniem imienia i nazwiska lub nazwy firmy oraz numeru telefonu
• przeznaczenie rusztowania - rusztowanie robocze, rusztowanie ochronne, rusztowanie podporowe lub jakieś konstrukcje specjalne
• obciążenie rusztowania czyli tzw. klasa obciążenia (load class)
• data przekazania rusztowania do odbioru
• oporność uziemienia wykonywana przez elektryka z uprawnieniami - max 10Ohm
• terminy kolejnych przeglądów

Odbiór rusztowania jest formą przeglądu rusztowania. Podczas odbioru trzeba sprawdzić całe rusztowanie aby mieć pewność, że użytkownicy mogą na nim bezpiecznie pracować.

W Polsce odbioru dokonuje kierownik budowy czyli osoba posiadająca uprawnienia budowlane. W Norwegii i Szwecji często jest to po prostu monter rusztowań, który jest do tego przeszkolony i posiada kompetencje.

Jeśli chodzi o przeglądy rusztowań to instrukcja montażu rusztowań powinna określać co powinniśmy sprawdzać. Zazwyczaj jest to posadownienie rusztowań czyli sprawdzamy czy rusztowanie nie osiadło w gruncie. Sprawdzamy kompletność rusztowania czyli czy nikt nie wypiął żadnych elementów tylu poręcze albo kotwienia. Sprawdzamy stan techniczny elementów rusztowania, czy nie są pogięte, pocięte, skorodowane czyli zardzewiałe. Podesty ie mogą być powyginane a drewniane nadmiernie popękane.

Trzeba pamiętać o poprawnym posadowieniu rusztowań. Na podłożu gruntowym stosujemy specjalne podkłady drewniane. Ich celem jest rozłożenie ciężaru rusztowania na większą powierzchnię. W normach norweskich serii NS 9700 jest opisane jakie są typowe nośności podłoży gruntowych. Najsłabszym podłożem jest glina i ma nośność 80kN/m2. Z drugiej strony mamy asfalt albo tłuczeń, kamień i podłoże skaliste o wytrzymałości 500kN/m2.

Ważne aby podkład był odpowiednio gruby czyli 4-5cm. Norwegowie określili tę minimalną grubość na 36-38mm.

Bardzo ważną kwestią jest wiedza kiedy nie możesz montować, demontować i użytkować rusztowania?

Montaż, demontaż i użytkowanie są zabronione jeśli nie ma odpowiedniego oświetlenia (np. w nocy), kiedy pada deszcz, śnieg jest mgła lub gołoledź. Pamiętaj, że szczególnie niebezpieczne warunki pracy są wtedy kiedy wieje wiatr powyżej 10m/s czyli 36km/h oraz jest burza.

Przepisy nie są zbyt jednoznacznie bo tak naprawde nie do końca wiadomo co to jest deszcz. Czy jak lekko kropi już pada deszcz i nie można pracować?

W innych krajach jak Szwecja czy Norwegia padający deszcz nie jest przeciwskazaniem do montażu rusztowań. Wiadomo, że jak mocno leje to nikt o zdrowych zmysłach nie będzie montował. Ale z drugiej strony w Norwegii w okolicach miasta BERGEN gdzie jest bardzo duża rafineria MONGSTADT uznaje się, że jest to najbardziej deszczowe miejsce świata gdzie pada około 300 dni w roku. Waży jest zdrowy rozsądek i dobre ubranie:))

Jako montażysta rusztowań musisz wiedzieć, że nie możesz montować rusztowania pod liniami elektrycznymi a w ich pobliżu zachowywać minimalne odległości od skrajnych przewodów. Dla linii do 1kV są to 3m ale wraz ze wzrostem napięcia w liniach elektroenergetycznych musisz zwiększać tę odległość do nawet 30m.

Zdarzały się takie wypadki gdzie ktoś zahaczał elementami rusztowani o linie elektryczne i na to trzeba zwrócić szczególną uwagę kiedy mamy rusztowanie na kółkach. Montaż pod linią elektryczną jest co do zasady zabroniony - chyba, że linia jest wyłączona.

Ale skąd masz wiedzieć, że jest wyłączona? Możesz mieś protokół wyłączenia z firmy energetycznej ale czy na pewno nie ma w niej napięcia? Linia taka aby montować pod nią rusztowanie powinna być dodatkowo uziemiona.

Samo rusztowanie, które jest wykonane z elementów metalowych czyli stali lub aluminium powinno być również uziemione i posiadać instalację piorunochronną. Uziemieni jest po to aby nie było przebicia prądu. Porażenie prądem powoduje silny skurcz mięśni i nawet gdybyśmy jakimś cudem nie stracili przytomności to nie będziemy umieli się uwolnić trzymając rusztowanie bo nasze mięśnie dostaną silnego skurczu.

Dokładne odległości rusztowania od linii elektro energetycznych w Polsce to:

• dla linii do 1kV - 3m
• od 1-15kV - 5m
• od 15-30kV - 10m
• od 30-110kV - 15m
• powyżej 110kV - 30m

Kiedy zdajesz egzamin na montera rusztowań przed komisją WIT czyli Warszawskiego Instytutu technologicznego w bazie pytań jest około 15-20 pytań odnośnie linii elektroenergetycznych więc wiedzę odnośnie odległości rusztowania od linii trzeba mieć naprawdę dobrze opanowaną!

Przystępując do składania rusztowań powinieneś zapoznać się z instrukcją montażu rusztowań czyli tzw. DTR. Każdy producent rusztowań ma obowiązek opracować instrukcję montażu. Instrukcja montażu rusztowania to podstawowy dokument dla każdego montera z którym trzeba zapoznać się przed montażem. W rzeczywistości prawie nikt do niej nie zagląda. Niestety. Ale jak zdarzy się wypadek to Policje, Prokuratura czy też Inspekcja Pracy będą Cię rozliczali właśnie z tego czy Twoje rusztowanie zostało złożone zgodnie z DTR czyli instrukcją obsługi. W instrukcji znajdziesz informację co z tego rusztowania i jak możesz zrobić i zmontować. Są informacje w której klasie rusztowania możesz je zmontować a w której nie. Na przykład rusztowania ramowe o szerokości ramy 70cm mogą być montowane w maksymalnej klasie obciążenia 3 gdzie wartość obciążenia użytkowego wynosi max 2kN/m2 podestu.

Jak potrzebujesz większych obciążeń to zdecydowanie lepiej sprawdzą się rusztowania modułowe. Ale znowu dzięki instrukcji montażu dowiesz się jak długie pola możesz zastosować w danej klasie. Na przykład w instrukcji rusztowania LAYHER ALLROUND w konfiguracji z podestami stalowymi w klasie 4 możesz użyć podestu czy pola o maksymalnej długości 3,07m. Ale już w klasie 5 - maksymalna długość podestu stalowego to 2,57m a w klasie 6 - max. 1,57m. Każdy producent decyduje o tym indywidualnie i właśnie dlatego ważne jest posiadanie certyfikatu.

Większość dobrych konstrukcji rusztowań ma certyfikat – znak B. Znak B jest rozpoznawalny tylko w Polsce. W Szwecji i Norwegii rusztowania są certyfikowane przez szwedzką jednostkę RISE (Research Institut of Sweden), w Niemczech rusztowania są certyfikowane przez DIBT (Deuche Instytut fur BauTechnik). Każdy kraj ma swoją jednostkę certyfikującą. W Polsce tą certyfikacją zajmuje się Warszawski Instytut Technologiczny - Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego

Przed montażem powinno się wygrodzić strefę niebezpieczną gdzie nie będą mieli dostępu postronni ludzie. Wymiary strefy niebezpiecznej to 1/10 wysokości rusztowania ale nie mniej niż 6m.

Każde rusztowanie musi być prawidłowo posadowione. Musisz zadbać o to aby na podłożu gruntowym czyli np. trawniku grunt był odpowiednio wyrównany, utwardzony i wyprofilowany ze spadkiem umożliwiającym odpływ wód opadowych po ulewnych deszczach. Do prawidłowego posadowienia rusztowania musisz użyć odpowiednich podkładów drewnianych. Grubość takich podkładów to minimum 4cm.

Na kursie na pewno się dowiesz jak powinny być zabezpieczone rusztowania przy chodnikach, ulicach oraz w miejscach przejść i przejazdów. Podstawowym zabezpieczeniem są daszki ochronne i osłony z siatek ochronnych. Według polskich norm daszki ochronne powinny mieć minimalny wysięg 2,2m dla rusztowań do 20m wysokości a powyżej minimum 3,5m. Zgodnie z europejskimi wymaganiami norm daszki powinny mieć taki wysięg aby chronić przechodniów przed spadaniem przedmiotów z rusztowania a wysięg ten uzależniony jest od oceny ryzyka przeprowadzonej przez osobę nadzorującą.

Według norweskich norm i przepisów daszki ochronne nie są wymagane dla rusztowań do 6m wysokości. Od 6 do 15metrów daszek musi mieć minimalny wysięg 1,5m. Dla rusztowań od 15-18metrów musimy dołożyć dodatkowy daszek, aby odległość między daszkami nie przekraczała 12 metrów. Dla konstrukcji rusztowaniowych powyżej 18metrów dolny daszek musi być większy i mieć wymiar w poziomie 2m a górny 1,5m. Informacje te zawarte są w książce STILLASBOKKA KURS I STILLASMONTERING autor AAGE CHRISTIANSEN. Niestety ta świetna książka jest wydana tylko w języku norweskim.

W normie NS9700 w punkcie 6.10 są dokładne wytyczne odnośnie daszków ochronnych ale powołano się tam również na zapisy normy europejskiej EN12811-4 (PN-EN12811-4; NS-EN12811-4).